Trafik kazalarının değerlendirilmesi, yalnızca kazaya karışan tarafların ifadelerine veya araçlardaki hasarın görünümüne dayandırılamaz. Kazanın nasıl meydana geldiğini anlayabilmek için fizik, araç dinamiği, çarpışma mekaniği, fren ve sürtünme hesapları, yol koşulları ve trafik mevzuatı birlikte ele alınmalıdır. Bu çok yönlü yaklaşım, kazanın oluş şeklinin somut ve bilimsel veriler üzerinden açıklanmasını sağlar.
Bir trafik kazası teknik analiz çalışmasında öncelikle araçların kaza öncesindeki hareketleri, seyir yönleri, muhtemel hızları ve çarpışma noktaları incelenir. Araçlarda oluşan hasarlar, olay yerindeki izler, kamera görüntüleri, yol geometrisi ve araçların çarpışma sonrasındaki konumları birlikte değerlendirilerek kaza rekonstrüksiyonu yapılabilir. Böylece olayın gelişimi, eldeki verilerin izin verdiği ölçüde yeniden oluşturulur.
Hız, Fren ve Çarpışma Analizi
Trafik kazası hız hesaplama ve araç hız hesaplama çalışmalarında fren izi, sürüklenme mesafesi, yol eğimi, zemin yapısı ve sürtünme katsayısı gibi teknik verilerden yararlanılır. Ancak yalnızca fren izinin uzunluğuna bakılarak kesin bir hız belirlenmesi doğru değildir. Sağlıklı bir fren izi hesaplama çalışmasında yolun kuru veya ıslak olması, lastiklerin durumu, fren sistemi ve aracın çarpışma öncesi ya da sonrasında bıraktığı izler de dikkate alınmalıdır.
Çarpışma analizi kapsamında araçların temas noktaları, çarpışma açıları, hasar yönleri, enerji aktarımı ve çarpışma sonrasındaki hareketleri incelenir. Araç dinamiği ve çarpışma mekaniği birlikte değerlendirildiğinde, araçların hangi yönden ve ne şekilde temas ettiği konusunda teknik sonuçlara ulaşılabilir.
Yol Koşulları ve Trafik Mevzuatı
Kazanın oluşumunda sürücü davranışları kadar yol ve çevre koşulları da etkili olabilir. Yolun eğimi, viraj yapısı, görüş mesafesi, aydınlatma durumu, zemin özellikleri, hava koşulları ve trafik işaretleri teknik incelemenin önemli unsurlarıdır.
Bu bulguların trafik mevzuatıyla birlikte değerlendirilmesi, trafik kazası kusur değerlendirmesi açısından önem taşır. Bir trafik kuralının ihlal edilmiş olması tek başına yeterli değildir; ihlal ile kazanın meydana gelmesi arasındaki teknik ve nedensel bağın da ortaya konulması gerekir.
Her Kaza Türü Kendi Dinamikleriyle İncelenmelidir
Yaya kazası analizi yapılırken yayanın hareket yönü, görüş alanına giriş zamanı, aracın yaklaşma hızı ve sürücünün kazadan kaçınma imkânı araştırılır. Motosiklet kazası analizi çalışmalarında ise motosikletin frenleme, devrilme ve sürüklenme hareketleri ile sürücünün çarpışma sonrasındaki hareketi ayrıca değerlendirilir. Bu nedenle her kazaya aynı yöntemle yaklaşılması bilimsel açıdan doğru değildir.
Bilirkişi Raporlarının Teknik Yönden Değerlendirilmesi
Bir trafik bilirkişi raporu; somut verilere dayalı, gerekçeli, açık ve denetlenebilir olmalıdır. Kullanılan hesaplama yöntemlerinin, teknik kabullerin ve ulaşılan sonuçların raporda gösterilmesi gerekir. Dosyadaki delillerin eksik incelendiği, hesaplama yönteminin açıklanmadığı veya sonuçların teknik bulgularla örtüşmediği durumlarda bilirkişi raporuna itiraz kapsamında ayrıntılı bir teknik değerlendirme yapılabilir.
Sonuç olarak güvenilir bir trafik kazası uzman görüşü; fizik kuralları ile teknik verileri, kaza koşullarını ve trafik mevzuatını ortak bir değerlendirmede buluşturmalıdır. Deneyimli bir trafik kazası uzmanı tarafından gerçekleştirilen incelemenin temel amacı, belirli bir sonucu savunmak değil; kazanın oluş şeklini bilimsel, objektif ve anlaşılabilir biçimde ortaya koymaktır.
Dr. Zeynel Abidin KAYA
Adli Trafik Kusur Bilirkişisi
Kaza Rekonstrüksiyonu ve Teknik Kaza Analizi Uzmanı
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her trafik kazası, kendi koşulları ve dosyada bulunan teknik veriler çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir.