Araç hasarına göre kusur tespiti, yalnızca aracın hangi tarafının ezildiğine bakılarak yapılamaz. Hasarın yeri, yüksekliği, yönü ve karşı araçtaki izlerle uyumu, kazanın anlatılan biçimde gerçekleşip gerçekleşmediğini araştırmaya yardımcı olur. Kusur değerlendirmesi için bu bulguların yol koşulları, araçların hareketleri, trafik kuralları ve diğer delillerle birlikte ele alınması gerekir.

Kısa cevap: Ön tarafı hasarlı araç otomatik olarak kusurlu, arka tarafı hasarlı araç da her durumda kusursuz değildir. Hasar, temasın fiziksel izidir; tek başına bir kusur yüzdesi vermez.

Araç hasarı kazanın oluş şekli hakkında ne anlatır?

Tampondaki sürtünme, kapıdaki ezilme, çamurluktaki katlanma veya kırılan bir far; temas bölgesini ve araçların birbirlerine göre konumunu anlamaya yardımcı olabilir. İncelemede tek bir parçaya değil, hasarın bütününe bakılır.

Hasarın yeri ve yayılımı: Ön, arka, yan veya köşe bölgesindeki izlerin genişliği ve birbirleriyle ilişkisi incelenir.

Deformasyon yönü: Ezilme, katlanma ve sürtünme izleri birlikte değerlendirilerek temasın yönü araştırılır.

Temas yüksekliği: Hasarın yerden yüksekliği, karşı aracın ilgili parçasıyla karşılaştırılır.

Boya ve malzeme transferi: Boya, plastik veya metal izlerinin temas bölgesiyle uyumu araştırılır. Renk benzerliği tek başına kesin eşleşme sayılmaz.

Parça hasarları: Tampon, kaput, kapı, far, stop, ayna, jant ve lastik üzerindeki bulgular bir arada değerlendirilir.

Bu karşılaştırma, olay yeri bulgularıyla birlikte yürütülen kaza rekonstrüksiyonu çalışmasının bir parçasıdır. NHTSA’nın kaza araştırma programlarında da araç hasarının ölçülmesi ve fotoğraflanması, olay yeri incelemesi ve diğer kayıtlarla birlikte ele alınır. [1, 2]

Karşılıklı araç hasarları nasıl eşleştirilir?

İki araçlı bir kazada, bir aracın sağ ön köşesindeki iz ile diğer aracın sol yanındaki deformasyon aynı temasın parçaları olabilir. Ancak “sağ ön” ve “sol yan” tanımları yeterli değildir. Yükseklik, genişlik, izlerin devamlılığı ve temas geometrisi birlikte sınanmalıdır.

Yükseklik ve geometrik uyum

Bir kapıdaki yatay iz, diğer aracın tamponu veya çıkıntılı bir parçasıyla karşılaştırılabilir. Fotoğrafın çekim açısı ve ölçü referansının bulunmaması, yükseklik değerlendirmesini sınırlayabilir. Bu nedenle fotoğraftan elde edilen yaklaşık ölçü ile araç üzerinde yapılan ölçüm birbirinden ayrılmalıdır.

Otomobil ile motosiklet veya bisiklet temaslarında gidon ve ayaklık gibi parçaların izleri de değerlendirilebilir. Yaya kazalarında ise araç üzerindeki izlerin anlamlandırılması, olay yeri ve tıbbi bulgularla birlikte ayrı bir inceleme gerektirir.

İzlerin yönü ve hasarın zamanı

Sürtünme çizgileri, boya transferleri ve metal katlanmaları, ileri sürülen temas yönüyle karşılaştırılır. Önceki kazalara ait hasarlar, sonraki temaslar ve onarım işlemleri ayırt edilmeye çalışılır. Onarımdan önce çekilen ilk fotoğraflar, ekspertiz kayıtları ve parça bilgileri bu nedenle önemlidir.

Dikkat: Hasarlar arasında görünür uyumsuzluk bulunması, tek başına beyanın yanlış olduğunu kanıtlamaz. Fotoğraf yetersizliği, eksik ölçüm veya birden fazla temas ihtimali de araştırılmalıdır.

Üç örnek üzerinden hasar ve kaza senaryosu

Aşağıdaki örnekler açıklama amaçlıdır; gerçek bir dosyaya ilişkin kusur sonucu içermez.

Şerit değiştirme sırasında temas

Bir aracın sol arka çamurluğu ile diğerinin sağ ön bölümündeki hasar, yan yana veya çapraz konumdaki bir temasla uyumlu olabilir. Ancak hangi aracın şerit değiştirdiği yalnızca bu hasarlardan anlaşılamayabilir. Şerit çizgileri, hareket yönleri, çarpışma noktası ve varsa kamera kaydı birlikte incelenmelidir.

Kavşakta ön ve yan bölüm çarpışması

Bir aracın önünde, diğerinin yanında oluşan deformasyon, araçların yollarının kesiştiği bir temas geometrisini destekleyebilir. Hangi sürücünün geçiş kuralına aykırı davrandığını belirlemek için işaretler, sinyalizasyon, geliş yönleri ve olayın zaman sırası ayrıca değerlendirilir. Yan taraftan darbe almak tek başına kusursuzluk göstermez.

Arkadan çarpma iddiası

Öndeki aracın arka bölümü ile diğer aracın ön bölümündeki hasarlar karşılaştırılır. Yükseklik, yön ve temas alanı iddiayı destekleyebilir veya açıklanması gereken bir çelişki ortaya çıkarabilir. Kazadan önceki manevralar ve varsa zincirleme temas sırası da değerlendirmeye katılır.

Büyük hasar yüksek hız anlamına gelir mi?

Hasarın büyüklüğünden doğrudan ve kesin bir çarpışma hızı çıkarılamaz. Araçların kütlesi, yapısal özellikleri, temas bölgesinin rijitliği, çarpışma açısı ve birbirlerine göre hareketi hasarın oluşumunu etkiler. Benzer görünümdeki hasarlar farklı koşullarda meydana gelebilir.

Deformasyon ölçümleri uygun yöntem ve araç verileriyle hız analizinde kullanılabilir; ancak tek bir fotoğraf veya onarım bedeli yeterli değildir. Fren ve savrulma izleri, çarpışma sonrası hareketler, görüntüler ve varsa araç kayıtlarıyla sonuç sınanmalıdır. NHTSA da ayrıntılı kaza araştırmalarında farklı veri kaynaklarını birlikte kullanır. [2]

ABS, lastik ve yol koşulları özellikle frenleme ve kaza öncesi hareketin değerlendirilmesinde önemlidir. Bunlar, görünen kaporta hasarını tek başına belirli bir hıza dönüştüren göstergeler değildir.

Araç hasarına göre kusur tespiti hangi sınırlar içinde yapılır?

Teknik inceleme önce temasın nasıl gerçekleşmiş olabileceğini araştırır. Ardından araç hareketleriyle kazanın oluşumu arasındaki bağ değerlendirilir. Şerit kullanımı, takip mesafesi, geçiş önceliği, hızın koşullara uygunluğu ve manevra gibi konular bu olay örgüsü içinde ele alınır.

Hasar bulguları, bir davranışın kazaya etkisini açıklamaya yardımcı olabilir; doğrudan “yüzde 50 kusur” gibi bir sonuç üretmez. Ayrıca araç üzerindeki temas bölgesi, yol üzerindeki çarpışma noktasının tek başına kanıtı değildir.

Teknik görüş ile nihai hukuki karar ayrılmalıdır. 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu’nun 3/2. maddesi, bilirkişinin uzmanlık sınırları dışında açıklama ve hukuki nitelendirme yapamayacağını düzenler. Teknik rapor, yargı merciinin kararının yerine geçmez. [3]

Hasar beyan veya krokiyle çelişiyorsa nasıl incelenir?

1. Belgeler bir araya getirilir. Kaza tutanağı, kroki, olay yeri fotoğrafları, araç bilgileri, ilk hasar görüntüleri, ekspertiz belgeleri ve varsa kamera kayıtları incelenir.

2. Hasarlar karşılaştırılır. Konum, yükseklik, deformasyon yönü, malzeme transferi ve parça izleri kaynağı belirtilerek kaydedilir.

3. Olay yeriyle uyum sınanır. Yol geometrisi, şeritler, işaretler, izler ve son duruş konumları değerlendirilir. Krokideki çizimin ölçüme mi yoksa anlatıma mı dayandığı ayrıştırılır.

4. Alternatif oluş biçimleri değerlendirilir. Her senaryoyu destekleyen ve zayıflatan bulgular gösterilir; eksik veriler varsayımla tamamlanmış gibi sunulmaz.

5.Gerekçeli sonuç yazılır. Uyum ve çelişkiler, kullanılan yöntem ve belirsizliklerle açıklanır. Verilerin ayırt edemediği ihtimaller açık bırakılır.

Denetlenebilir bir raporda sonucun hangi fotoğraf, ölçüm veya kayıttan çıkarıldığı anlaşılmalıdır. İncelemenin kapsamı için uzman görüşü hazırlanması sayfasına bakılabilir. Dosyadaki teknik çelişkileri hukuki süreçte ele alan avukatlar için avukatlar için uzman görüşü sayfası da ilgili bilgileri sunar.

İnceleme için hangi kayıtlar korunmalı?

Araçların genel görünümünü ve her hasar bölgesini gösteren, mümkünse ölçek içeren ilk fotoğraflar.

Her iki aracın bilgileri, onarım öncesi ekspertiz kayıtları ve önceki hasara ilişkin mevcut belgeler.

Olay yerinin genel fotoğrafları, tutanak, kroki, son konumlar ve yol üzerindeki izlere ilişkin kayıtlar.

Varsa özgün kamera dosyaları, sürücü ve tanık anlatımları ile mevcut teknik raporlar.

Fotoğraf ve belgelerin özgün kopyalarını saklamak, sonraki karşılaştırmaların izlenebilirliğini artırır. Eksik bir kayıt varsa, eksikliğin hangi soruya cevap verilmesini engellediği raporda belirtilmelidir.

Araç hasarları ile kazanın anlatılan oluş biçimi arasında çelişki olduğunu düşünüyorsanız, mevcut belgeleriniz üzerinden teknik incelemenin kapsamını öğrenmek için dosyanız hakkında teknik değerlendirme talebinizi iletebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Sadece hasar fotoğrafıyla kusur oranı belirlenebilir mi?

Fotoğraflar temas bölgesi hakkında bilgi verebilir; ancak hareket sırasını, geçiş önceliğini veya kazaya etki eden tüm davranışları tek başına göstermez. Kusur değerlendirmesi diğer delillerle birlikte yapılmalıdır.

Aracımın ön tarafı hasarlıysa kusurlu sayılır mıyım?

Ön hasar, ön bölümden temas olduğunu gösterebilir. Kazaya hangi davranışın neden olduğu ayrıca araştırılmalıdır; hasarın yeri otomatik kusur sonucu doğurmaz.

İki araçtaki izler aynı yükseklikteyse temas kesinleşir mi?

Yükseklik uyumu destekleyici bir bulgudur. İzlerin biçimi, yönü, malzeme özellikleri ve olay yeri verileri de karşılaştırılmadan kesin eşleşme kurulamaz.

Araç onarıldıktan sonra hasar incelemesi yapılabilir mi?

İlk fotoğraflar, ekspertiz belgeleri ve parça kayıtları üzerinden değerlendirme yapılabilir. Ancak onarım öncesi ölçüm ve gözlemlerin eksikliği incelemenin kapsamını daraltabilir.

Hasar ile tutanaktaki anlatım çelişirse tutanak geçersiz mi olur?

Teknik çelişki, tutanağı kendiliğinden geçersiz kılmaz. Çelişkinin nedeni araştırılır ve dayanaklarıyla raporlanır; hukuki sonucu ilgili süreçte değerlendirilir.

Dr. Zeynel Abidin KAYA
Adli Trafik Kusur Bilirkişisi
Kaza Rekonstrüksiyonu ve Teknik Kaza Analizi Uzmanı

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her trafik kazası, kendi koşulları ve dosyada bulunan teknik veriler çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir.

Kaynaklar ve güncellik notu

[1] NHTSA — Crash Investigation Sampling System. Hasar ölçümü, fotoğraflama ve olay yeri verilerinin birlikte toplanması.

[2] NHTSA — Special Crash Investigations. Araç, olay yeri, kayıt ve görüşmelerin birlikte incelenmesi.

[3] 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu — TBMM kabul metni, madde 3/2; Adalet Bakanlığı uygulama örneği. Bilirkişinin teknik inceleme sınırı.

Mevzuat ve uygulama değişebileceğinden güncel resmî kaynaklar kontrol edilmelidir. Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.