Kusur tespiti, deliller, itiraz süreci ve teknik uzman görüşü hakkında kapsamlı rehber

 

Trafik kazasında kusur oranı; yalnızca hangi aracın diğerine çarptığına bakılarak değil, trafik kuralı ihlali ile kazanın oluşumu arasındaki nedensellik bağı incelenerek belirlenir. Kaza tespit tutanağı, fotoğraflar, kamera kayıtları, araç hasarları, yol koşulları ve gerektiğinde hız-fren analizleri birlikte değerlendirilmelidir.

Kısa cevap: Somut olayın bütün delilleri değerlendirilmeden güvenilir bir kusur oranı belirlemek mümkün değildir. Aynı görünen iki kazada, araçların hareketleri ve ihlallerin kazaya etkisi farklı olduğundan sonuç da değişebilir.

Trafik kazasında kusur oranı neyi ifade eder?

 

Kusur oranı, kazanın meydana gelmesine tarafların davranışlarının ne ölçüde katkıda bulunduğunu gösteren teknik ve hukuki değerlendirmedir. Bu oran; tazminat, sigorta ödemesi, değer kaybı ve diğer zarar kalemlerinin değerlendirilmesinde etkili olabilir. Ancak sigorta sürecindeki sorumluluk oranı ile ceza yargılamasındaki kusur değerlendirmesi aynı amaçla yapılmaz; dosyanın niteliğine göre farklı merciler ve farklı delil standartları devreye girebilir.

Kusur oranı nasıl belirlenir?

 

Sağlıklı bir trafik kazası kusur analizi, genellikle şu sırayla yürütülür:

1.   Kazanın oluş şekli kurulur. Araçların geliş yönleri, şeritleri, manevraları, çarpışma noktası ve çarpışma sonrası konumları belirlenir.

2.   Deliller birbiriyle karşılaştırılır. Tutanaktaki anlatım; fotoğraf, video, hasar, iz ve tanık beyanlarıyla sınanır.

3.   Kural ihlalleri tespit edilir. Hız, takip mesafesi, geçiş hakkı, şerit değiştirme, kavşak ve sollama kuralları yönünden inceleme yapılır.

4.   Nedensellik bağı değerlendirilir. Her ihlalin kazaya gerçekten etkisi olup olmadığı ve kazanın önlenebilirliği araştırılır.

5.   Kusur dağılımı gerekçelendirilir. Sonuç, yalnızca bir yüzde olarak değil; delil, teknik bulgu ve mevzuat bağlantısıyla açıklanır.

Kusur tespitinde hangi deliller önemlidir?

 

· Kaza tespit tutanağı ve taraf anlatımları

· Olay yeri fotoğrafları, kroki ve çarpışma noktası

· Kamera, araç içi kamera ve çevre işyeri kayıtları

· Araçların hasar bölgeleri ve deformasyon yönleri

· Fren, sürtünme, savrulma ve lastik izleri

· Trafik ışıkları, levhalar, yol çizgileri ve geçiş düzeni

· Yol eğimi, zemin, hava, aydınlatma ve görüş mesafesi

· Araçların hızları, takip mesafeleri ve sürücülerin tepki imkânı

· Tanık beyanları ve dosyadaki diğer teknik belgeler

Önemli: Tek bir delil çoğu zaman tek başına yeterli değildir. Örneğin hasarın aracın önünde bulunması, o sürücünün otomatik olarak tamamen kusurlu olduğu sonucunu doğurmaz; hasarın yeri, çarpışma açısı ve araç hareketleriyle birlikte okunmalıdır.

Asli kusur her zaman yüzde 100 kusur mudur?

 

Hayır. Karayolları Trafik Kanunu’nun 84. maddesinde bazı davranışlar asli kusur sayılan hâller arasında düzenlenmiştir. Bununla birlikte somut kazada diğer tarafın da kazanın oluşumuna etkili bir ihlali bulunabilir. Bu nedenle ‘asli kusur’ kavramı ile her dosyada otomatik olarak ‘%100 sorumluluk’ sonucunu eşitlemek doğru değildir. Mahkeme, bilirkişi veya başka bir uyuşmazlık çözüm sürecindeki kusur paylaştırması ise somut dosyanın kapsamına göre ayrıca değerlendirilir.

En sık incelenen kusur başlıkları

 

Arkadan çarpma

Takip mesafesi temel başlıktır; ancak öndeki aracın ani ve kuralsız manevrası, yol koşulları, görünürlük ve kaçınma imkânı da incelenir.

Kavşak kazaları

Geçiş hakkı, ışıklar, işaretler, dönüş kuralı, şerit konumu ve kavşağa giriş anı belirleyicidir.

Şerit değiştirme ve sollama

Sinyal, ayna-kör nokta kontrolü, şerit çizgileri, hız farkı ve manevranın güvenli tamamlanıp tamamlanmadığı değerlendirilir.

Hız ihlali

Sadece hız sınırının aşılması değil, mevcut koşullara göre hızın güvenli olup olmadığı ve daha düşük hızda kazanın önlenip önlenemeyeceği araştırılır.

Yaya ve motosiklet kazaları

Görüş alanı, geçiş yeri, sürücünün dikkat ve hız yükümlülüğü, yayanın veya motosikletlinin hareketi ile kaçınma imkânı birlikte ele alınır.

Fren izinden veya kameradan hız hesaplanabilir mi?

 

Uygun ve ölçülebilir veri varsa hız hakkında teknik hesaplama yapılabilir. Ancak gerçek kazalarda yol eğimi, sürtünme katsayısı, ABS, lastik durumu, çarpışma sırasında kaybedilen enerji ve çarpışma sonrası hareketler sonucu etkiler. Bu nedenle formül, tek başına kesin hız sonucu olarak kullanılmamalıdır. Kamera görüntülerinde ise kare hızı, zaman aralığı, perspektif, lens bozulması ve ölçülebilir sabit referanslar kontrol edilmelidir. Görüntü kalitesi elverişliyse araçların konumu, hareket yönü, ışık durumu ve bazı olaylarda ortalama hızı hakkında teknik görüş oluşturulabilir.

Trafik kazası kusur oranına nasıl itiraz edilir?

 

İtirazın etkili olabilmesi için yalnızca ‘oran yanlış’ demek yerine, değerlendirmeyi değiştirebilecek somut bilgi ve belgeleri göstermek gerekir. Yalnız maddi hasarlı, taraflarca tutanak düzenlenen kazalarda SBM’nin yayımladığı sürece göre; şirketlerin mutabakatıyla belirlenen sorumluluk oranının bildirilmesinden itibaren bir defaya mahsus olmak üzere 5 iş günü içinde, ilave bilgi ve belgeyle sigorta şirketinden yeniden değerlendirme istenebilir. İki aracın sigortacısı aynı şirketse başvuru SBM’nin KTT Sorgulama ve İtiraz hizmeti üzerinden yapılabilir. Süre veya başvuru yolu, dosyanın türüne göre değişebileceğinden bildirim metni ayrıca kontrol edilmelidir.

İtiraz dosyasında özellikle şu eksiklikler gösterilebilir:

· Kamera kaydının veya yeni fotoğrafların değerlendirilmemesi

· Krokideki yön, şerit veya çarpışma noktasının hatalı kurulması

· Araç hasarlarının çarpışma mekaniğine aykırı yorumlanması

· Hız, fren izi, görüş mesafesi veya kaçınma imkânının incelenmemesi

· Trafik işaretinin, yol çizgisinin ya da geçiş hakkının gözden kaçırılması

· Kural ihlali ile kaza arasındaki nedensellik bağının açıklanmaması

Pratik öneri: Kamera kayıtları kısa sürede silinebilir. Mümkünse kayıtların saklanması için kazadan hemen sonra ilgili işyeri, site yönetimi veya kuruma başvurun; tutanak, fotoğraf ve bildirimleri de tek dosyada muhafaza edin.

Teknik uzman görüşü ne zaman yararlı olur?

 

Kaza oluşunun tartışmalı olduğu, birden fazla aracın karıştığı, hız veya kaçınma analizinin gerektiği, kamera görüntüsünün teknik çözümleme istediği ya da mevcut rapor ile fiziksel bulgular arasında çelişki bulunduğu dosyalarda bağımsız teknik inceleme önemli olabilir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 293. maddesi, tarafların dava konusu olayla ilgili olarak uzmanından bilimsel mütalaa alabilmesine imkân tanır.

Nitelikli bir uzman görüşü şu sorulara açık ve denetlenebilir cevap vermelidir:

· Kaza hangi hareket dizisiyle meydana geldi?

· Hangi delil hangi teknik sonucu destekliyor?

· Tarafların ihlalleri ile çarpışma arasında nedensellik var mı?

· Kaza, taraflardan biri farklı davransaydı teknik olarak önlenebilir miydi?

· Mevcut raporda eksik, çelişkili veya fizik kurallarıyla uyumsuz bir değerlendirme var mı?

 

Dosyanız için teknik inceleme

 

Dr. Zeynel Abidin KAYA tarafından trafik kazalarında kusur analizi, kaza rekonstrüksiyonu, hız hesaplama, kamera ve araç hasarı incelemesi ile teknik uzman görüşü konularında dosya bazlı değerlendirme yapılmaktadır. İnceleme kapsamının belirlenebilmesi için kaza tespit tutanağı, fotoğraflar, videolar, mevcut raporlar ve diğer belgeler birlikte ele alınır.

Değerlendirme talebi: Dosyanızdaki kusur tespitinin teknik bulgularla uyumlu olup olmadığını öğrenmek için mevcut belgelerinizle birlikte iletişim sayfasından ön inceleme talep edebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

 

Trafik kazasında kusur oranını kim belirler?

Yalnız maddi hasarlı tutanaklarda ilk değerlendirme sigorta şirketleri üzerinden yürür; uyuşmazlığın niteliğine göre SBM komisyonu, Sigorta Tahkim Komisyonu, bilirkişi veya mahkeme sürece dahil olabilir.

Kaza tespit tutanağı kusur oranını kesinleştirir mi?

Hayır. Tutanak önemli bir delildir; fakat fotoğraf, video, hasar, yol koşulları ve diğer bulgularla birlikte değerlendirilir.

Arkadan çarpan her zaman yüzde 100 kusurlu mudur?

Takip mesafesine uymama önemli bir ihlaldir; ancak her olayın oluş şekli ve diğer tarafın davranışları ayrıca incelenmelidir.

Kusur oranına itiraz için hangi belgeler gerekir?

Tutanak, karar bildirimi, olay yeri ve araç fotoğrafları, kamera kaydı, kroki, tanık bilgisi ve varsa teknik rapor gibi sonucu etkileyebilecek belgeler sunulmalıdır.

Bilirkişi raporuna karşı uzman görüşü alınabilir mi?

Evet. HMK m.293 kapsamında dava konusu olayla ilgili bilimsel mütalaa alınabilir; görüşün dosyaya katkısı, yönteminin açıklığına ve somut delillerle bağlantısına bağlıdır.

Dr. Zeynel Abidin KAYA

Adli Trafik Kusur Bilirkişisi

Kaza Rekonstrüksiyonu ve Teknik Kaza Analizi Uzmanı

 

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her trafik kazası, kendi koşulları ve dosyada bulunan teknik veriler çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir.

 

Kaynaklar ve güncellik notu

• 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu

• Emniyet Genel Müdürlüğü Trafik Mevzuatı

• SBM – Kaza Tespit Tutanağı Sorgulama ve İtiraz

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu

Mevzuat ve başvuru usulleri değişebileceğinden işlem öncesinde güncel resmî kaynaklar kontrol edilmelidir. Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olay için hukuki danışmanlık yerine geçmez.