Yaya kazalarında ani tehlike değerlendirilirken yalnızca yayanın yola çıktığı ana bakılmaz. Tehlikenin nasıl geliştiği, sürücünün yayayı ne zaman görebileceği, aracın hareketi ve kazayı önleme imkanı birlikte incelenir. Bu teknik değerlendirme, tek başına kesin bir kusur oranı veya hukuki sorumluluk sonucu oluşturmaz.
Beklenmedik bir durumdan uzaklaşmaya çalışan kişinin davranışını anlamak için öncesindeki koşulları da bilmek gerekir. Aynı şekilde, sürücünün “aniden karşıma çıktı” açıklaması da ölçülebilir verilerle değerlendirilmelidir. Temel soru, yalnızca kimin son hareketi yaptığı değil, tehlikenin hangi aşamalarda önlenebilir olduğudur.
Yaya kazalarında ani tehlike hangi aşamalarda incelenir?
İnceleme, olayın akışını anlaşılır bir sıraya koyarak başlar. Sonucun ağırlığı veya tek bir görüntü üzerinden karar vermek yerine şu sorular ayrı ayrı ele alınır:
Tehlike öncesi koşullar: Yaya ve araç nerede bulunuyordu? Görüşü etkileyen koşullar nelerdi?
Tehlikenin gelişimi: Yayanın hareketi ne zaman değişti? Bu değişiklik sürücü açısından ne zaman fark edilebilir hale geldi
Tepki ve önleme imkanı: Frenleme veya kaçınma hareketi için hangi zaman ve mesafe mevcuttu?
Bu sorular, kazanın öncesini ve sonrasını birlikte ele alan kaza rekonstrüksiyonu çalışmasının kapsamıyla ilişkilidir. Gerekli veriler yoksa incelemenin hangi soruları yanıtlayamadığı açıkça belirtilmelidir.
Ani korku yayanın davranışını nasıl etkiler?
Olağan bir karşıdan karşıya geçiş ile algılanan bir tehlikeden uzaklaşma hareketi farklı koşullarda gerçekleşebilir. Yayanın hareketini değerlendirmek için öncesindeki gelişmeler, bulunduğu alan ve kullanabileceği seçenekler araştırılmalıdır.
Korku veya panik yaşandığının belirtilmesi, davranışın nedenini incelemeyi gerektirir. Bununla birlikte, kişiyi kendiliğinden kusursuz ya da kusurlu saymak için yeterli değildir. Yalnızca görüntüde koşan bir kişinin görülmesi de onun ne düşündüğünü veya hangi seçenekleri fark ettiğini kesin olarak göstermez.
Sonradan sakin bir ortamda düşünülebilen bir seçeneğin, olay sırasında gerçekten kullanılabilir olup olmadığı ayrıca değerlendirilmelidir. Bu ayrım, gözlenen hareket ile o harekete yüklenen anlamın birbirine karıştırılmasını önler.
Sürücünün hızı ve kaçınma imkanı
Yaya kazası analizinde hız, çevredeki gelişmelere tepki verme imkanıyla birlikte ele alınır. Yayanın görülmesi, tehlikenin anlaşılması ve sürücünün tepki vermesi aynı an olarak varsayılmamalıdır. Görüş koşulları ve hareketlerin sırası bu nedenle önemlidir.
“Yavaş gidiyordum” veya “durmak mümkün değildi” gibi açıklamalar, kendi başlarına teknik hesaplama değildir. Aracın hareketi hakkında ulaşılan sonuçların hangi görüntüye, ölçüme veya diğer bulguya dayandığı gösterilmelidir. Trafik kazalarında hız hesaplama incelemesinin kapsamı da mevcut verilerin niteliğine göre belirlenir.
Önemli ayrım: Bir çarpışmanın gerçekleşmesi, onun mutlaka önlenebilir olduğunu kanıtlamaz. Olayın ani gelişmesi de önleme imkanının hiç bulunmadığını kendiliğinden göstermez. Her iki yorum için de dayanak gerekir.
Kamera görüntüsü ile teknik sonuç arasındaki fark
Kamera kaydı, hareketlerin sırasını anlamada yardımcı olabilir. Ancak görüntüde bir hareketi görmek ile hız veya mesafe hakkında ölçüme dayalı sonuç üretmek farklı işlemlerdir. Görüntüde açıkça seçilemeyen bir tepkinin gerçekleşmediği de inceleme yapılmadan kesinleştirilmemelidir.
Değerlendirmede üç bilgi türünü ayırmak yararlıdır:
Gözlem: Görüntüde doğrudan seçilebilen hareket veya konum.
Beyan: Bir kişinin olay hakkında yaptığı açıklama.
Teknik yorum: Gözlem ve diğer verilerden, açıklanan bir yöntemle çıkarılan sonuç.
Bir yorumun güvenilirliğini değerlendirmek için “Hangi veriye dayanıyor?” ve “Başka bir açıklama mümkün mü?” soruları sorulabilir. İnceleme sürecini daha ayrıntılı öğrenmek için trafik kazası analizinin aşamaları yazısı okunabilir.
Yaya güvenliği için önceden alınabilecek önlemler
Önleme, yalnızca son anda verilecek tepkiye bırakılmamalıdır. Yayaların güvenli hareket alanlarını kullanması, sürücülerin çevredeki yaya hareketliliğini izlemesi ve görüşün kısıtlı olduğu koşullarda daha dikkatli olması temel güvenlik önerileridir. NHTSA’nın yaya güvenliği rehberi, kaldırımların kullanılmasını, geçiş sırasında trafiğin izlenmesini ve sürücülerin yayalara karşı dikkatli olmasını vurgular.
Hayvanların bulunduğu ortak alanlarda da gözetim ve kontrolün nasıl sağlanacağı önceden düşünülmelidir. Hayvanın tanıdık kişilere karşı sakin olması, herkesin onun yaklaşmasını aynı biçimde karşılayacağı anlamına gelmez. Kontrolsüz biçimde insanlara yönelmesini önlemek ve gözetimi kimin sağlayacağını açık tutmak, güvenlik açısından değerlendirilebilecek önlemlerdir.
Bu öneriler, belirli bir olayda kimin hukuken sorumlu olduğunu belirlemek amacı taşımaz. Amaç, tehlike ortaya çıkmadan önce dikkat edilebilecek noktaları görünür kılmaktır.
Teknik inceleme hukuki kararın yerine geçmez
Teknik inceleme, kazanın nasıl geliştiğini ve hangi önleme imkanlarının bulunduğunu araştırır. Bulguların kusur tartışmasına katkı sağlaması, teknik raporun nihai hukuki karar olduğu anlamına gelmez. Bilirkişilik Yönetmeliği’nin 5. maddesi, bilirkişinin hukuki nitelendirme ve değerlendirme yapamayacağını düzenler.
Raporlarda verilerin kaynağı, kullanılan yöntem ve belirsizliklerin açık olması önemlidir. Teknik soruların gerekçeli biçimde ele alınmasına ilişkin hizmet kapsamı, uzman görüşü hazırlanması sayfasında açıklanmaktadır.
Ani tehlike içeren yaya kazalarında sağlıklı yaklaşım, son hareketi öncesindeki koşullardan ayırmamaktır. Yayanın davranışı, sürücünün görüş ve tepki imkanı ile mevcut kayıtlar birlikte değerlendirilmelidir. Yeterli veri bulunmadığında kesinlik yerine incelemenin sınırları açıklanmalıdır.
Kazanın oluş biçimi, hız veya kaçınma imkanı konusunda teknik değerlendirmeye ihtiyaç duyuyorsanız, incelenmesini istediğiniz soruyu belirterek iletişim sayfasından teknik inceleme hakkında bilgi alabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Yayanın aniden yola çıkması tek başına kusurunu gösterir mi?
Tek başına kesin sonuca yetmez. Hareketin öncesi, yol koşulları, sürücünün görüş ve tepki imkanı ile diğer veriler birlikte değerlendirilmelidir.
Panik yaşanması yayanın tamamen kusursuz olduğu anlamına gelir mi?
Hayır. Panik açıklaması, hareketin bağlamını araştırmayı gerektirir; otomatik bir kusur sonucu veya sabit bir oran oluşturmaz.
Kamera kaydı varsa aracın hızı kesin olarak bulunabilir mi?
Her kayıt aynı ölçüde bilgi sağlamaz. Görüntünün ölçüme elverişliliği ve dayanak veriler incelenmeden kesin hız değeri verilemez.
Kazadan kaçınma imkanı ne demektir?
Tehlikenin fark edilebilir hale gelmesinden sonra çarpışmayı önleyebilecek bir tepki için yeterli zaman ve mesafe bulunup bulunmadığının teknik olarak araştırılmasıdır.
Teknik inceleme için hangi bilgiler yararlıdır?
Mevcut tutanaklar, olay yeri fotoğrafları, kamera kayıtları, ölçümler ve önceki teknik raporlar incelemeye yardımcı olabilir. Gerekli belgeler, yanıt aranan soruya göre belirlenir.
Dr. Zeynel Abidin KAYA
Adli Trafik Kusur Bilirkişisi
Kaza Rekonstrüksiyonu ve Teknik Kaza Analizi Uzmanı
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her trafik kazası, kendi koşulları ve dosyada bulunan teknik veriler çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir.
Kaynaklar