Dr. Zeynel Abidin KAYA

Yaya kazaları; aracın hızı kadar yayanın hareketi, görünürlük, görüş engelleri, yol geometrisi ve tarafların tehlikeyi ne zaman fark edebileceği üzerinden değerlendirilir. Özellikle çocuk, yaşlı veya hareket kabiliyeti sınırlı yayaların yer aldığı dosyalarda, standart kabullerin olayın özelliklerine göre dikkatle uyarlanması gerekir.

Olayın zaman–konum dizisinin kurulması

Rekonstrüksiyon çalışmasında yayanın kaldırımdan ayrıldığı, taşıt yoluna girdiği, sürücünün görüş alanına girebildiği ve temasın gerçekleştiği anlar mümkün olduğunca ayrı ayrı belirlenir. Yayanın yürüme veya koşma hızı; kamera görüntüsü, tanık anlatımı ve olay yeri mesafeleriyle sınanır. Aracın reaksiyon ve fren süreci aynı zaman çizelgesine yerleştirilerek kaçınma imkânı araştırılır.

İncelenen çevresel koşullar

• Yaya geçidi, kavşak, durak ve okul bölgesi gibi yol işlevleri
• Aydınlatma, gün ışığı, hava durumu ve karşıdan gelen araç farları
• Park etmiş araçlar, bitki örtüsü, reklam panoları ve yol geometrisinin yarattığı görüş engelleri
• Yayanın giysi kontrastı ve hareket yönü; sürücünün görüş yüksekliği
• Fren izi, temas noktası, aracın nihai konumu ve yaya/araç üzerindeki temas bulguları

Görünürlük ve algılama analizi

Bir nesnenin geometrik olarak görüş alanında bulunması, sürücünün onu aynı anda algılayabileceği anlamına gelmez. Kontrast, aydınlatma, dikkat dağıtıcı unsurlar ve tehlikenin beklenebilirliği dikkate alınır. Gece incelemelerinde mümkünse benzer saat, hava ve ışık koşullarında görüş hattı değerlendirmesi yapılır; sonradan değişen çevre şartları raporda belirtilir.

Kusur ve önlenebilirlik açısından değerlendirme

Uzman görüşü, hukuki kusur oranını soyut biçimde dağıtmak yerine tarafların teknik olarak hangi anda ne yapma imkânına sahip olduğunu ortaya koymalıdır. Aracın izin verilen hızda olması hâlinde temasın önlenip önlenemeyeceği, yayanın görünür hâle geldiği anda güvenli durma mesafesinin bulunup bulunmadığı ve yayanın davranışının sürücü açısından beklenebilirliği alternatif senaryolarla incelenir.

Yaya kazası analizi; kamera görüntüsündeki yanıltıcı perspektifi, eksik krokiyi veya yalnızca sonuç konumuna dayanan değerlendirmeyi teknik olarak test eder. Bulgular, maddi delillerin izin verdiği sınır içinde ve mağdur odaklı sansasyonel anlatımdan kaçınılarak raporlanır.

Motosiklet kazaları, iki tekerli aracın denge dinamiği, sürücünün araçtan ayrılması ve motosikletin çarpışma sonrasında bağımsız hareket etmesi nedeniyle özel inceleme gerektirir. Otomobil kazalarında kullanılan bazı kabuller motosiklet dosyalarına doğrudan uygulanamaz.

Motosiklete özgü dinamikler

Frenleme sırasında ağırlık öne transfer olur; ön ve arka frenin kullanımı, ABS varlığı, yol eğimi ve sürücünün manevrası izlerin niteliğini değiştirir. Motosiklet devrildikten sonra metal, plastik veya lastik parçalar üzerinde kayabilir. Sürücü ise farklı sürtünme ve temas koşullarıyla ayrı bir yörünge izleyebilir. Bu nedenle motosikletin ve sürücünün hareketleri tek bir sürüklenme hesabında birleştirilmez.

İncelenen maddi bulgular

• Motosiklet ve diğer araç üzerindeki temas izleri, yükseklikleri ve yönleri
• Lastik fren izleri, yan sehpa/ayaklık, grenaj veya metal parçaların kazıma izleri
• Motosiklet, sürücü, kask ve kopan parçaların nihai konumları
• Viraj yarıçapı, yol eğimi, banket, yüzey bozukluğu ve görüş mesafesi
• Kamera, araç elektroniği, telefon/GPS kaydı ve koruyucu ekipman bulguları

Hız ve hareket analizi

Motosikletin devrilme öncesi frenlemesi, yatış açısı, çarpışma noktası ve devrilme sonrası kayması ayrı evreler hâlinde incelenir. Kayma mesafesi kullanılacaksa temas eden yüzeylerin değişip değişmediği ve motosikletin takla, sekme ya da başka bir araca temas edip etmediği belirlenir. Sonuçlar, fiziksel bulgularla uyumlu bir hız aralığı veya hareket senaryosu olarak ifade edilir.

Görünürlük ve sürücü beklentisi

Motosikletin dar ön silueti ve hızının diğer sürücülerce yanlış algılanabilmesi, özellikle kavşak ve dönüş kazalarında önemlidir. Buna karşılık motosiklet sürücüsünün şerit konumu, takip mesafesi, hız seçimi ve kaçış koridoru da değerlendirilir. Her iki taraf için görüş hattı ve karar süresi somut olay koşullarına göre analiz edilir.